Çiyin Sıxışması (İmpingement) Sindromu: Əlamətlər və Müalicə

Çiyin, bədənimizin ən geniş hərəkət diapazonuna malik oynağıdır; ancaq bu elastiklik, onu eyni zamanda sıxışma və aşınma problemlərinə açıq hala gətirir. Çiyin sıxışması, tibbi adı ilə impingement sindromu, yaşlılarda çiyin ağrısının ən tez-tez rast gəlinən səbəblərindən biridir. Qolunuzu yuxarı qaldırdığınızda sancıcı bir ağrı hiss edirsiniz, gecələr ağrıdan oyanırsınız və ya rəfə uzanmaq kimi sadə hərəkətlərdə çətinlik çəkirsinizsə, bu mənzərə çiyin sıxışmasına işarə edə bilər. Bu yazıda impingement sindromunun səbəblərini, əlamətlərini, rotator manjetlə əlaqəsini və fizioterapiyadan artroskopik cərrahiyyəyə qədər müalicə seçimlərini sizin üçün ümumiləşdirdim.

Çiyin Sıxışması (İmpingement) Sindromu Nədir?

Çiyində, qol sümüyünün üst ucu ilə çiyin tağını yaradan akromion adlı sümük çıxıntısı arasında dar bir aralıq var. Bu aralıqdan, rotator manjet dediyimiz vətər qrupu və onları qoruyan bursa adlı kisəcik keçir. Qol yuxarı qaldırıldıqda bu aralıq təbii olaraq daralır. Aralığın quruluşca dar olması, akromiondа sümük çıxıntısı inkişaf etməsi, təkrarlanan baş üstü hərəkətlər və ya duruş pozğunluğu kimi səbəblərlə vətərlər və bursa bu dar sahədə sıxışa bilər. Təkrarlanan sıxışma; bursada iltihablanmaya, vətərdə ödem yaranmasına və yıpranmaya yol aça bilər. Məhz bu mənzərəyə çiyin sıxışması, yəni impingement sindromu deyirik.

Çiyin Sıxışmasının Əlamətləri Nələrdir?

Şikayətlər adətən gizli başlayır və zamanla artır. Müayinədə ən tez-tez qarşılaşdığımız əlamətlər bunlardır:

• Qolun çiyin səviyyəsinin üstünə qaldırılması zamanı, xüsusən müəyyən bir bucaq diapazonunda aydınlaşan ağrı (ağrılı ark)
• Gecələr artan, ağrıyan çiyinin üzərinə uzanmağı çətinləşdirən və yuxudan oyandıra bilən ağrı
• Saç darama, kürəyi yumaq, arxa cibə uzanmaq kimi gündəlik hərəkətlərdə çətinlik
• Çiyinin ön və yan tərəfində hiss olunan, bəzən qola doğru yayılan ağrı
• İrəliləyən dövrdə qolu qaldırmaqda gücsüzlük hissi

Gecə Ağrısı Niyə Vacibdir?

Gecə ağrısı, çiyin sıxışmasının ən tipik şikayətlərindən biridir. Uzanan mövqedə çiyin ətrafındakı toxumalar üzərinə düşən təzyiqin dəyişməsinin, iltihablı bursa və vətərlərin daha çox stimullaşdırılmasına töhfə verdiyi düşünülür. Xəstələrimizin əhəmiyyətli bir hissəsi 'gündüz idarə edirəm, ancaq gecə o çiyinin üzərinə dönə bilmirəm' deyərək müraciət edir. Sizi yuxudan oyandıran və müntəzəm hala gəlmiş bir çiyin ağrısı mütləq həkim tərəfindən qiymətləndirilməlidir.

Qolu Qaldıra Bilməmək Hər Zaman Sıxışmadırmı?

Xeyr. Qolu qaldıra bilməmək; donuq çiyin, kalsifik (əhəngli) tendinit və ya rotator manjet cırılması kimi fərqli mənzərələrdə də görülə bilər. Sıxışma sindromunda qol adətən ağrı səbəbindən qaldırıla bilmədiyi halda, tam qat vətər cırılmalarında aydın güc itkisi ön plandadır. Bu fərqi müayinə tapıntıları və lazım olduqda MR kimi görüntüləmə üsulları ilə edirik.

Rotator Manjetlə Əlaqəsi

Rotator manjet, çiyin oynağını bir manjet kimi əhatə edən və qolu qaldırıb çevirməmizi təmin edən dörd əzələnin vətərlərindən ibarət quruluşun ümumi adıdır. İmpingement sindromu ilə rotator manjet problemləri çox vaxt eyni prosesin fərqli mərhələləridir. Uzun müddət davam edən sıxışma, vətərdə əvvəlcə ödem və iltihablanmaya, zamanla isə liflərdə nazikləşməyə və qismən cırılmalara zəmin yarada bilər. Bu səbəbdən çiyin sıxışmasını erkən dövrdə müalicə etmək, yalnız ağrını aradan qaldırmaq üçün deyil, rotator manjeti qorumaq üçün də vacibdir.

“Çiyin sıxışmasında erkən müalicə, yalnız bugünkü ağrınızı azaltmağı deyil, sabahkı vətər sağlamlığınızı qorumağı da hədəfləyir.”

Diaqnoz Necə Qoyulur?

Diaqnozun təməli diqqətli bir müayinədir. Ağrının hansı hərəkətlərdə ortaya çıxdığını xüsusi testlərlə qiymətləndirir, çiyin gücünüzü və hərəkət diapazonunuzu ölçürük. Rentgenlə akromionun forması və sümük çıxıntıları qiymətləndirilir; lazım görüldükdə MR ilə vətərlərin və bursanın vəziyyəti ətraflı olaraq araşdırılır. Məqsəd, sadə bir sıxışma ilə buna müşayiət edən rotator manjet cırılmasını bir-birindən ayırmaqdır; çünki müalicə planı buna görə formalaşır.

Çiyin Sıxışması Necə Müalicə Edilir?

Müalicədə ilk pillə demək olar ki, həmişə cərrahi olmayan üsullardır. Xəstələrin böyük hissəsində, müntəzəm tətbiq edilən konservativ müalicə ilə əməliyyata ehtiyac qalmadan aydın rahatlıq təmin edilə bilər.

Fizioterapiya və Məşq

Müalicənin onurğa sütunu fizioterapiya və müntəzəm məşqdir. Ağrını azaltmağa yönəlik tətbiqlərlə yanaşı rotator manjeti və kürək sümüyü ətrafındakı əzələləri gücləndirən, duruşu düzəldən məşq proqramları tətbiq olunur. Bu prosesdə ağrını artıran baş üstü fəaliyyətlərə fasilə verilməsi və həkim tövsiyəsi ilə qısamüddətli ağrıkəsici istifadəsi sağalmanı dəstəkləyir. Adətən 6-12 həftəlik müntəzəm bir proqramla aydın rahatlıq əldə edilə bilər; ancaq məşqlərin davamlılığı, nəticənin daimiliyi baxımından həlledicidir.

İnyeksiya Müalicələri

Ağrının məşqə imkan verməyəcək qədər şiddətli olduğu hallarda, sıxışmanın olduğu bölgəyə (subakromial aralığa) edilən kortizon inyeksiyası, iltihabı basaraq əksər xəstələrdə sürətli bir rahatlıq təmin edə bilər. İnyeksiya tək başına bir həll deyil, fizioterapiyaya zəmin hazırlayan bir körpüdür. Vətər sağlamlığını qorumaq naminə tez-tez təkrarlanması tövsiyə olunmur; sayına və vaxtlanmasına həkiminizlə birlikdə qərar verilməlidir.

Artroskopik Subakromial Dekompressiya

Kifayət qədər müddət tətbiq edilən müntəzəm konservativ müalicəyə baxmayaraq ağrısı keçməyən və ya müşayiət edən struktur problemi (aydın sümük çıxıntısı, vətər cırılması kimi) olan xəstələrdə cərrahiyyə gündəmə gələ bilər. Artroskopik dekompressiya, bir neçə kiçik kəsikdən girilərək qapalı üsulla edilən bir əməliyyatdır; iltihablı bursa təmizlənir, vətərə təzyiq edən sümük çıxıntı yonularaq vətərin daha rahat işləyə biləcəyi bir sahə yaradılır. Eyni seansda rotator manjetdə cırılma aşkar edilərsə təmir də edilə bilər. Qapalı cərrahiyyədən sonra xəstələr adətən eyni gün və ya ertəsi gün evə buraxılır; nəzarətli bir məşq proqramı ilə gündəlik həyata qayıdış çox vaxt bir neçə həftə ərzində mümkün ola bilər. Tam sağalma müddəti fərdə və edilən əmələ görə dəyişməklə birlikdə orta hesabla 2-4 ay çəkə bilər.

Çiyin ağrısı, 'necə olsa keçər' deyərək təxirə salındıqda müalicəsi daha çətin hala gələ bilən bir şikayətdir. Bir neçə həftədir keçməyən, gecə yuxunuzu bölən və ya qolunuzu qaldırmağınızı çətinləşdirən bir çiyin ağrınız varsa, vaxt itirmədən ortopediya və travmatologiya mütəxəssisinə müraciət etmənizi tövsiyə edirəm. Erkən və düzgün diaqnozla xəstələrin çoxu, əməliyyata ehtiyac qalmadan çiyinlərini yenidən rahat istifadə edə bilən hala gəlir.